ده سال پس از آنکه آیت الله سید محمود هاشمی به قوه قضائیه رفت، به هاشمی شاهرودی شهرت یافت و منادی اصلاحات قضایی شد می گذرد. اکنون پس از اتمام دومین دوره ریاست وی بر قوه قضائیه، باز هم به شورای نگهبان و نیز حوزه علمیه قم بازگشته و درس و بحث قبلی خود را در مرکز فقهی شیعه از سر گرفته است. اکنون آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی را بر خلاف آن سال ها، همه طلبه ها می شناسند.

شاگرد ممتاز مکتب نجف
سيد محمود هاشمي‌ شاهرودي‌ در مرداد سال‌ 1327 هجري‌ شمسي‌ در شهر نجف‌ و در خانه یکی از علمای بزرگ حوزه این شهر چشم‌ به‌ جهان‌ گشود. پدرش‌ مرحوم‌ آيت‌الله‌ سيد علي‌ حسيني‌ شاهرودي‌، از استادان‌ و بزرگان‌ حوزه‌ علميه‌ نجف‌ بود و با بیت چند تن از بزرگان این حوزه هزار ساله نیز پیوند خویشاوندی داشت. پدر آيه الله هاشمى شاهرودی از نخبگان حوزه علميه نجف و اولين كسى بود كه تقريرات بحثهاى فقهى - اصولى آيه الله العظمی خویى را به رشته تحرير در آورد. مادرش نیز دختر مرحوم آيت الله حاج سيد على مددى موسوى قائينى از علمای بزرگ خراسان بود كه سال هاى متمادى در شهر مقدس مشهد، به تدريس وتربيت طلاب حوزه علميه واقامه جماعت درحرم مطهر رضوى ثامن الائمه(ع) مى پرداخت.
سيد محمود تحصيلات‌ ابتدايي‌ را در مدرسه‌ علويه‌ نجف‌ - مخصوص ایرانیان مقیم عراق- به‌ پايان‌ رسانيد و سپس‌ طلبه شد و پس‌ از طی مراحل مقدمات و سطح،‌ به‌ حلقه‌ درس‌ آيت‌الله‌‌ شهيد سيد محمد باقر صدر وارد شد و یکی از شاگردان ممتاز این استاد نوگرا و خوشفکر حوزه نجف شد.‌ او البته در درس‌ ديگر مراجع‌ آن‌ روز نجف‌  از جمله‌ امام‌ خميني‌ و آیت الله العظمی خویی  نيز شرکت کرد.
آیت الله مصطفی محقق داماد در نامه ای که در واپسین روزهای ریاست شاهرودی نوشت به جایگاه ویژه وی نزد شهید صدر اشارتی داشت:
« نيمه ارديبهشت 1358 براي زيارت عتبات عاليات به نجف اشرف مشرف شدم. در بدو ورود، مرحوم شهيد آيت الله سيد محمد باقرصدر - طاب ثراه - نگارنده را سرافراز فرمودند و به همراه يکي از دوستان مشترکمان به محل اقامت اينجانب تشريف فرما شدند و زيارت ايشان نصيبم شد. چه مبارک سحري بود و چه فرخنده شبي که هرگز از خاطرم نمي‌رود. ايشان از مباحثات با ابن عمّشان امام موسي صدر و يادداشت‌هاي درس مرحوم والد ما آموزگار جاودان فقاهت مکتب قم‎ «آيت الله سيد محمد محقق داماد» و نظريات جديد مطروحه در اين مکتب سخن گفتند. از استاد مرتضي مطهري که شهادتشان تازه رخداده بود و نظراتشان گفتگو به ميان آمد. آنگاه ايشان خطاب به اينجانب فرمودند: "اين روزها آقاي سيد محمودهاشمي که گويي فرزند من است براي حفظ جانش عراق را به قصد قم ترک کرده است و نويد دادند که ايشان مي‌تواند صديق همفکر گرانبهايي براي شما باشند." من که ناديده خريدار شده بودم نخستين بار که جنابعالي را در قم زيارت کردم، درست همان يافتم که فرموده بودند.»

طلبه سیاسی
همانگونه که شهید صدر به محقق داماد گفته بوده، هاشمی شاهرودی جوان به دلیل فعالیت سیاسی و مبارزه علیه رژیم بعثی عراق تحت تعقیب این دولت قرار گرفت و به ایران گریخت. اما رژیم بعثی توانست چند تن از برادران او را بازداشت و اعدام کند. شهادت برادران آیت الله پس از سقوط صدام و انتشار اسناد حکومت وی قطعی شد.
هاشمی شاهرودی همچون دیگر شاگردان شهید صدر در حزب «الدعوة الاسلامیة» عضو شد. حزبی که بسیاری از نخبگان شیعه آن روز عراق را در خود جای داده بود. فعالیت این حزب به یکی از جرایم غیر قابل بخشایش حکومت بعثی بدل شد و فعالان آن زندانی و حتی اعدام می شدند. هاشمی شاهرودی 5 سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران مدتی را در زندان بعثی ها گذراند.
اما وجود برخی اختلافات میان این اعضای این حزب با طلاب انقلابی حامی امام خمینی در نجف، سال ها بعد برای هاشمی شاهرودی دردسرساز شد. زمانی که وی در تابستان 1378 به ریاست قوه قضائیه ایران برگزیده شد، علی اکبر محتشمی پور از روحانیون نزدیک به امام خمینی در دوران اقامت ایشان در نجف با اشاره به عضویت هاشمی شاهرودی در حزب الدعوه و مخالفت های این حزب با اطرافیان امام در عراق با قاضی القضات شدن وی به شدت مخالفت کرد.
اما حامیان هاشمی شاهرودی با اشاره به حمایت های امام خمینی از شهید صدر و نیز روابط صمیمانه شاهرودی با امام، این انتخاب را ستودند. هاشمی شاهرودی که پس از حضور در ایران به همراه شهید آیت الله سید محمد باقر حکیم حزب جدیدی را به موازات حزب الدعوه تأسیس کرد که به «مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق» مشهور شد. یکی از اهداف اصلی این تشکل جدید که به نوعی رقیب حزب الدعوه شمرده شده و می شود، ائتلاف نیروهای شیعه مخالف صدام برای سرنگون کردن وی بود. هاشمی شاهرودی نخستین رییس این تشکل شد و شهید حکیم نیز سخنگوی آن بود. مدتی بعد که شاهرودی تصمیم گرفت بر تدریس در حوزه علمیه قم تمرکز کند، حکیم به ریاست آن برگزیده شد و هاشمی شاهرودی برای همیشه از فعالیت حزبی کناره گرفت.

استاد برجسته حوزه قم
نقل است که در يكي‌ از ديدارهاي‌ اعضاي‌ مجلس‌ اعلاي‌ عراق‌ با امام‌ خميني‌، ایشان با توجه‌ به‌ شناخت‌ خود از هاشمی شاهرودی مي‌خواهد كه‌ تدريس‌ در حوزه‌ علميه‌ قم‌ را بر هر كاري‌ ترجيح‌ دهد. بدین ترتیب وی در کنار آیت الله سید کاظم حائری به عنوان دو شاگرد اصلی شهید صدر، فعالیت علمی خود را در حوزه قم استمرار و گسترش بخشیده و نظریات استاد شهید خود را به طلاب حوزه قم منتقل کرده اند. شاهرودی پیش از انتصاب به ریاست قوه قضائیه، درس خارج خود را به زبان عربی نیز برگزار می کرد که مورد اقبال طلاب ممتاز حوزه قرار داشت.
آیت الله سید محمود هاشمی در سال های حضور در ایران با رهبر معظم انقلاب دوستی صمیمانه ای پیدا کرد و این دوستی و رفاقت علمی و عاطفی به عضویت وی در جمع فقهای شورای نگهبان و سپس به ریاست دستگاه قضایی منجر شد. همچنین فعالیت ها و طرح های علمی شاهرودی با توجه ویژه رهبری مواجه شده و این عنایت تاکنون نیز استمرار داشته است.
مهمترين مسؤوليت وی طى سال هاى اخير، تأسيس مؤسسه دايرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت است كه به فرمان آيه  اللّه خامنه اى تأسيس و رياست اين مؤسسه به آیت الله هاشمی شاهرودی واگذار شد.اين موسسه توانسته ده ها اثر ارزشمند فقهى - كلامى را در راستاى اهداف وظايف خويش وبه منظور خدمت به فقه اهل بيت(ع) تدوين و منتشر نمايد.
در كنار تدوين كتاب، انتشار دو فصلنامه (فقه اهل بيت(ع)) فارسى و عربى و فصلنامه (المنهاج) كه در شعبه لبنان موسسه تدوين ومنتشر مى شود، كار ديگر فرهنگى است كه در اين موسسه و با نظارت ايشان  صورت مى گيرد. حوزه كارى اين فصلنامه ها بررسى وتبيين جديدترين ديدگاههاى فقهى وبيان مسائل مستحدثه مى باشدكه در اين راستا موفقيتهاى چشم گيرى صورت گرفته است.
آيت‌الله‌ هاشمي‌ شاهرودي‌ همچنین رياست‌ دو كنگرة‌ مهم‌ فقهی نقش‌ زمان‌ و مكان‌ در انديشه‌ امام‌ خميني‌ و نیز نخستين‌ كنگره‌ دايرة‌ المعارف‌ فقه‌ اسلامي‌ را بر عهده‌ داشته است. از آيت‌الله‌ هاشمي‌ شاهرودي‌ مقالاتی چون‌ ديات‌ ششگانه‌، علم‌ شخص‌ قاضي‌، محارب‌ مفسد في‌ الارض‌، پيش‌ بها يا بيعانه‌ منتشر شده‌ است‌. برخی کتاب های او نیز از این قرارند‌:
1 ـ بحوث‌ في‌ علم‌ الاصول‌ (تقريرات‌ درسهاي‌ اصول‌ شهيد صدر در 7 جلد)؛ 2 ـ كتاب‌ الخمس‌ (2 جلد)؛ 3 ـ مقالات‌ فقهيه‌؛ 4 ـ قاعده‌ فراغ‌ و تجاوز؛ 5 ـ حكومت‌ اسلامي‌؛ 6 ـ جهان‌ بيني‌ اسلامي‌؛ 7 ـ تفسير موضوعي‌ بخشي‌ از نهج‌البلاغه‌؛ 8 ـ تفسير آيه‌ «مودت‌ ذي‌ القربي‌»؛ 9 ـ بحوث‌ في‌ الفقه‌؛ 10 ـ محاضرات‌ في‌ الثورة‌ الحسينية‌؛ 11 ـ الصوم‌، تربية‌ و هداية‌؛ 12 ـ كتاب‌ الاجارة‌ (2 جلد)؛ 13 ـ قرائات‌ فقهية‌ معاصرة‌ (2 جلد).
آیت الله هاشمی شاهرودی تابستان 1378 به ریاست دستگاه قضایی جمهوری اسلامی برگزیده شد و طرح های اصلاحی مختلفی را در قوه قضائیه آغاز کرد. حضور ده ساله وی در این قوه به قطع ارتباط او با طلبه های قم منجر شد و اکنون که پس از ده سال، بار دیگر به حوزه قم بازگشته است، طلبه ها که بیش از پیش آوازه علمی این شاگرد مکتب نجف را شنیده اند پای درس او در شبستان امام خمینی حرم حضرت معصومه (س) می نشینند و از آرای نوگرایانه شهید صدر آگاه تر می شوند.
اکنون آیت الله هاشمی شاهرودی به اصل خویش بازگشته و روزگار وصل خویش را بازجسته است. هرچند یکی دو سالی وقت می خواهد تا جایگاه وی در میان مدرسین سطوح عالی حوزه تثبیت شود. اما با توجه به کسالت و کهولت سن آیت الله سید کاظم حائری، اکنون آیت الله هاشمی شاهرودی بهترین منبعی است که می تواند تبیین کننده باورهای متفاوت اصولی و فقهی آیت الله محمد باقر صدر باشد.